Prądnik Czerwony to dawna wieś położona nad Białuchą (Prądnikiem) i Sudołem Do-minikańskim przy historycznej drodze królewskiej w rejonie obecnej al. 29 Listopada w od-ległości 3,5 km na północ od centrum Krakowa.
Pierwsza wzmianka o nim pojawia się w 1105 r. w dokumencie legata papieskiego Idziego, jako własność benedyktynów tyniekich. W źródłach historycznych określany jest on również jako Prądnik Tyniecki lub Prądnik Wielki. Jan Długosz, z racji przynależności Prądnika Czerwonego aż do lat 20. XX w. do parafii św. Mikołaja, nazywał go „przedmieściem za bramą św. Mikołaja".
W 1275 r. książę Bolesław Wstydliwy potwierdził własność benedyktyńską tego terenu. Na przełomie XIII i XIV w. wytyczono ulicowe centrum zabudowy wsi wzdłuż drogi do Mistrzejowic (obecna ul. Dobrego Pasterza) oraz obustronny łanowy rozłóg pól.
W 1327 r. powstało sołectwo prądnickie, a jego sołtysem został Jan Stepko.
W 1380 r. biskup krakowski zatwierdził darowiznę części gruntów dla kościoła Mariackiego.
W 1479 r. część gruntów nabył Jan Długosz, planując osadzić tam kartuzów. Od XV w. na terenie Prądnika Czerwonego zaczęły postawać folwarki krakowskich zakonów. Przynależność danego majątku określano przymiotnikiem dodawanym do nazwy Prądnik - Benedyktyński, Dominikański, Francisz-kański, Jezuicki i Karmelitański, zwany też Bosackim. Na terenie tym znajdowały się rów-nież posiadłości kościoła św. Mikołaja i szpitala św. Łazarza.
W 1491 r. powstał tutaj pierwszy młyn papierniczy na ziemiach polskich.
W 1587 r. Prądnik został częściowo zniszczony w wyniku bitwy pomiędzy wojskami arcyksięcia Maksymiliana Habsburga i Jana Zamoyskiego w trakcie walk o sukcesję po zmarłym królu Stefanie Batorym. Prawdopo-dobnie wówczas powstała ostateczna nazwa wsi Prądnik Czerwony, nawiązująca do krwi rozlanej podczas zmagań.Teren ten ponownie ucierpiałpodczas potopu szwedzkiego w 1655 r. Od XVI w. swoje posiadłości i dwory budowali tu krakowscy mieszczanie, m. in. zasłużone dla Krakowa i Polski rodziny Montelupich oraz Cellarich. W renesansowym dworze tych ostatnich gościli m. in. królowie polscy z dynastii Wazów - Władysław IV i Jan II Kazimierz, malarz Jacek Malczewski oraz biskup Jan Paweł Woronicz.
W 1642 r. na terenie folwarku dominikańskiego powstała, istniejąca do dnia dzisiejszego, barokowa kaplica św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty, którą wybudowano w miejscu poprzedniej świątyni z 1587 r. spalonej w pożarze w I pał XVII w. W sierpniu 1683 r. na Prądniku Czerwonym gościł krótko król Jan III Sobieski przed wymarszem wojsk polskich na odsiecz Wiedniowi.
Brama folwarku dominikańskiego przy ul. Dobrego Pasterza na Prądniku Czerwonym. Fot. Paweł Wójcik
Pamiątką tego wydarzenia jest kapliczka Sobierajów stojąca przy ul. Dobrego Pasterza naprzeciw budynku dawnego urzędu gminy. W XIX w. drewniany budynek młyna Dominikańskiego został zastąpiony obiektem murowanym.
W 1819 r. Dozór Szkolny Wolnego Miasta Krakowa utworzył na Prądniku Czerwonym szkołę trywialną, która mieściła się w chłopskiej chacie. W późniejszym okresie na jej potrzeby wzniesiono drewniany budynek przy obecnej al. 29 Listopada. W II poi. XVIII w. wieś liczyła 80 domów i ponad 450 mieszkańców, a w 1890 r. 166 domów i 2750 mieszkańców.
W latach 1895-1897 na terenie pomiędzy obecną ul. Powstańców a linią kolejową Kraków-Tunel został zbudowany fort pancerny 47 % „Sudół", którego zadaniem była blokada doliny Sudołu Dominikańskiego. W 1901 r. siedziba prądnickiej szkoły została przeniesiona do budynku przy obecnej al. 29 Listopada 100 w rejonie skrzyżowania z ul. Nad Strugą.
W 1906 r. przy ul. Krowiej (obecnej Naczelnej) postała opiekuńcza placówka Towarzystwa Opieki nad Opuszczonymi Dziećmi, która w okresie PRL-u została przekształcona w Dom Dziecka nr 7. W 1921 r. doszło do połączenia lokalnych drużyn piłkarskich Zadworzanki i Wezuwiusza w jeden zespół sportowy. Po przyłączeniu się do niego zawodników Rewii w 1924 r. przyjął on nazwę Robotniczy Klub Sportowy Prądniczanka.
W 1922 r. mieszkańcy Prądnika Czerwonego rozpoczęli starania o budowę kościoła. Rok później u zbiegu obecnej ul. Dobrego Pasterza i al. 29 Listopada została oddana do użytku drewniana świątynia pod wezwaniem Pana Jezusa Dobrego Pasterza, zaprojektowana przez prof. Artura Romanowskiego, a w kolejnym roku erygowano parafię, której proboszczem został ks. Józef Mazurek. 17 stycznia 1927 r. Krakowska Spółka Tramwajowa uruchomiła pierwszą regularną linię autobusową nr 1, kursującą na trasie Barbakan-Prądnik Czerwony. W 1928 r. Zgromadze-nie Sióstr Albertynek objęło w posiadanie teren dworu Pocieszka przy obecnej ul. Jana Pawła Woronicza i utworzyło tam swój dom generalny. W latach 30. XX w. przy obecnej ul. Nad Strugą rozpoczęła działalność Huta Szkła „Prądniczanka".
W 1931 r. przy drodze do Batowic (u zbiegu obecnych ul. Reduta i Powstańców) na gruntach odkupionych od dominikanów został założony cmentarz parafialny z kaplicą św. Józefa, która spłonęła w 1980 r. W 1933 r. na potrzeby szkoły powszechnej przekazano budynek przy obecnej al. 29 Listopada 102 w rejonie skrzyżowania z ul. Dobrego Pasterza.
W 1934 r. przez teren wsi przeprowadzono linię kolejową Kraków-Tunel. W 1941 r. Prądnik Czerwony został włączony do Krakowa jako dzielnica katastralna XLI. W 1945 r. przy ul. Św. Andrzeja Boboli powstał stadion Prądniczanki, który rozbudowano na pocz. lat 70. XX w.
W 1950 r. tereny folwarku dominikańskiego zostały odebrane zakonowi i upaństwowione. W 1955 r. szkoła podstawowa na Prądniku zyskała nr 60, a jej patronem został Franciszek Zubrzycki. Od 1991 r. nosiła ona imię I Kompanii Kadrowej, a od 2019 r. patronuje jej Stanisław Wyspiański. W 1966 r. obok nekropolii parafialnej utworzono cmentarz Batowicki, który jest obecnie największą krakowską nekropolią zajmującą powierzchnię 41,75 ha.
W latach 1971-1978 rozebrano stary, drewniany kościół parafialny, którego konstrukcja ucierpiała w 1945 r. i groziła zawaleniem, a w jego miejscu wzniesiono murowaną świątynię zapro-jektowaną przez Wojciecha Pietrzyka jako pomnik krakowian pomordowanych w niemiec-kich więzieniach i obozach koncentracyjnych z ołtarzem głównym autorstwa prof. Jana Budziło. W maju 1972 r. nastąpiło poświęcenie i wmurowanie kamienia węgielnego pod jego budowę, a we wrześniu 1974 r. jego poświęcenie przez ks. kard. Karola Wojtyłę. W la-tach 70. XX w. na terenie Prądnika Czerwonego rozpoczęto budowę dużego osiedla mieszkaniowego. W okresie tym wysuszono i zasypano stawy pomiędzy ulicami Lublańską oraz Dobrego Pasterza na terenie folwarku dominikańskiego i utworzono tam park o po-wierzchni 2,06 ha oraz pracownicze ogródki działkowe. W 1978 r. Szkołę Podstawową nr 60 przeniesiono do nowego budynku przy ul. Anastazego Kowalczyka (obecnie Kazimierza Odnowiciela). W tym samym roku przy bramie głównej cmentarza Batowickiego od strony ul. Reduta wybudowano budynek administracyjny z kaplicą. W 1976 r. przy kaplicy św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty uruchomiono ośrodek duszpasterski, a w 1982 r. erygowano drugą prądnicką parafię św. Jana Chrzciciela, której proboszczem został ks. Grzegorz Cekiera.
W latach 1984-1989 w sąsiedztwie kaplicy został zbudowany kościół zaprojektowany przez Wojciecha Obtułowicza z kompozycją rzeźbiarską „Chrzest w Jor-danie" w ołtarzu głównym z 1994 r. autorstwa prof. Wincentego Kućmy. Świątynia została poświęcona w 1989 r. przez kard. Franciszka Macharskiego. W latach 1982-1985 na terenie Zgromadzenia Sióstr Albertynek przy ul. Jana Pawła Woronicza powstał kościół „Ecce Homo" według projektu Marzeny Popławskiej i Wojciecha Kosińskiego, w którym znajdują się relikwie św. Brata Alberta - Adama Chmielowskiego i bł. Bernardyny Marii Jabłońskiej. W ołtarzu głównym świątyni znajduje się nieukończony obraz „Ecce Homo" Adama Chmielowskiego. W 1997 r. ks. kard. Franciszek Macharski podniósł go do rangi sanktuarium, a w 2000 r. konsekrował kościoły Pana Jezusa Dobrego Pasterza i św. Jana Chrzciciela. W 1983 r. do nowego budynku przy ul. Strzelców przeniesiono z centrum Krakowa, istniejącą od ponad 220 lat, Szkołę Podstawową nr 2 im. Leona Kruczkowskiego, która w 1991 r. powróciła do pierwotnego imienia św. Wojciecha.
W 1989 r. w dawnej siedzibie Szkoły Podstawowej nr 60 przy al. 29 Listopada uruchomiono Młodzieżowy Dom Kultury. Po utworzeniu Dzielnicy III Prądnik Czerwony w 1991 r. siedzibą jej Rady stał się budynek dawnego urzędu gminy Prądnik Czerwony przy ul. Dobrego Pasterza, w którym prowadziły działalność również filia Śródmiejskiej Biblioteki Publicznej (obecnie: Biblioteka Kraków) i Klub Muzyki Współczesnej Malwa - filia Śródmiejskiego Ośrodka Kultury (obecnie: Klub Malwa - filia Krakowskiego Forum Kultury). W tym samy roku po podziale Spółdzielni Mieszkaniowej „Wspólnota" na kilka mniejszych spółdzielni na Prądniku Czerwonym powstała Spółdzielnia Mieszkaniowa „Prądnik Czerwony".
W latach 1996-1998 na rozbudowanym cmentarzu Batowickim w jego wschodniej części przy ul. Powstańców powstał obiekt ceremonialno-administracyjny „Brama do Miasta Zmarłych" według projektu Romualda Loeglera z kaplicą Chrystusa Odkupiciela, który w 1999 r. został uznany za najlepszą realizację architektoniczną, a w 2006 r. został wybrany jedną z dwudziestu najciekawszych realizacji architektonicznych w Polsce po 1989 r. w konkursie „Polska. Ikony architektury".
W 2011 r. z powodu złego stanu technicznego wyburzono na nim stary budynek administracyjny z kaplicą przy bramie głównej od strony ul. Reduta, a dwa lata później oddano w tym miejscu nowy obiekt ceremonialny z kaplicą ekumeniczną. W latach 2009-2011 zmodernizowano park Zaczarowanej Dorożki, a w 2014 r. uruchomiono w nim fontannę „Zaczarowana Kaskada".
W 2010 r. wybuch gazu zniszczył Żłobek Samorządowy nr 30 przy ul. Jakuba Majora. Budynek został odbudowany rok później.
Budynek urzędu gminy Prądnik Czerwonym przy ul. Dobrego Pasterza. Fot. Paweł Wójcik
W 2010, 2013 i 2021 r. doszło do zalania Prądnika przez potok Sudół Dominikański po intensywnych opadach deszczu. W latach 2010-2013 przy ul. Dobrego Pasterza w ramach projektu „Pora na aktywność" Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działał Program Aktywności Lokalnej „Prądnik Czerwony". W 2013 r. przy ul. Jakuba Majora została oddana do użytku hala sportowa Klubu Sportowego Prądniczanka, której budowa trwała blisko 30 lat, a do budynku szkolnego przy ul. Kazimierza Odnowiciela przeniesiono z centrum Krakowa XXXI Liceum Ogólnokształcące im. Romana Ingardena. W tym samym roku do budynku po zlikwidowanym Domu Dziecka nr 7 przy ul. Naczelnej przeniesiono siedzibę Rady Dzielnicy III Prądnik Czerwony i Interwencyjnej Placówki Opiekuńczo-Wychowawczej dla Chłopców. W 2015 r. stadion Prądniczanki stał się Stadionem Miejskim im. Wła-dysława Kawuli. W latach 2016-2019 obiekt został zmodernizowany - wyremontowano budynek klubowy, boisko pokryto sztuczną murawą, zadaszono trybuny i zamontowano oświetlenie, dzięki czemu spełnia wymogi licencyjne III ligi. 8 i 9 czerwca 2019 r. nastąpiła jego uroczysta inauguracja, w ramach której rozegrano na nim towarzyskie mecze repre-zentacji Polski i Irlandii w amp futbolu. We wrześniu 2021 r. stadion stał się jedną z aren, na których w Krakowie rozegrano mistrzostwa Europy w tej dyscyplinie. W latach 2015-2016 została opracowana koncepcja parku Reduta, który powstał w latach 2018-2019 na powierzchni 7,8 ha pomiędzy potokiem Sudół Dominikański i ul. Reduta. W 2019 r. zmarł pierwszy proboszcz parafii św. Jana Chrzciciela ks. prałat Grzegorz Cekiera i został pocho-wany w krypcie obok świątyni. W latach 2020-2021 przy ul. Naczelnej powstał park Ogród nad Sudołem. W 2020 r. ukazał się specjalny numer „Biuletynu Dzielnicy III" - pierwszy w historii „Spacerownik po Cmentarzu Batowickim". W 2021 r. w trakcie remontu al. 29 Listopada został wyburzony budynek stojący dotąd na rogu ul. Dobrego Pasterza i al. 29 Listopada zwany „Sukiennicami Prądnickimi".