Rakowice są znane mieszkańcom Krakowa, lecz większości kojarzą z cmentarzem Rakowickim i ul. Rakowicką. W rzeczywistości ta dawna wieś podkrakowska nie ma z nimi nic wspólnego. Rakowice to dawna wieś lokowana na prawie niemieckim, do której należały przysiółki Wieczysta, Wygoda, Radość i Pod Krzyżem. Nazwa wsi nie pochodzi od raków żyjących w płynących przez nią Sudole Dominikańskim i Młynówce, ale od osoby o nazwisku Rak, Rac lub Racz, która pierwsza się tu osiedliła.

Pierwsza wzmianka na jej temat pojawia się w dokumencie z 1244 r. znajdującym się obecnie w Archiwum Cystersów w Mogile, w którym biskup krakowski Jan Prandota nadaje cystersom z Mogiły dziesięcinę z Czyżyn. Podlegała ona wówczas parafii św. Mikołaja.

Od końca XIII w. do 1795 r. była to wieś królewska należącą do wielkorządców. Od XVI w. dzierżawcami wsi byli m. in. An-drzej Kościelecki, Justus Ludwik Decjusz i G. IMnffye. W XV w. na jej terenie powstał królewski młyn, dwór i folwark, w którym uprawiano płody rolne i hodowano zwierzęta na potrzeby dworu królewskiego. W północnej jej części, położonej wyżej i lepiej nasłonecznionej, zlokalizowane były pola uprawne, zaś na południu na podmokłych terenach - łąki i pastwiska. We wsi znajdowały się liczne stawy i sadzawki, m in. w miejscu obecnego „Orlika" przy Szkole Podstawowej nr 64 oraz na osiedlu przy ul. Mieczysława Pszona. Dwór i folwark królewski położone były w miejscu będącym aktualnie własnością pijarów pomiędzy obecnymi ulicami Mirosława Dzielskiego, Akacjową i Księży Pijarów. Budynek dworu był kryty gontem, a jego zdobienia wykonał Bartłomiej Berrecci, autor renesansowej rozbudowy Wawelu. Znajdujący się we wsi młyn kilkukrotnie zmieniał swoją siedzibę. Początkowo zlokalizowany był w rejonie obecnych bloków przy ul. Młyńskiej Bocznej, a ostatecznie został przeniesiony w okolicę obecnego ronda Młyńskiego, gdzie znajdował się do momentu jego wysadzenia w 1976 r. Na potrzeby zasilania jego urządzeń wykopano sztuczny kanał - Młynówkę, który doprowadzał wodę z Sudołu Dominikańskiego. Wieś, podobnie jak Prądnik Czerwony, ucierpiała w wyniku walk w 1587 r. i podczas potopu szwedzkiego.

Podczas pierwszego z tych najazdów związanego z oblężeniem Krakowa przez wojska arcyksięcia Maksymiliana Habsburga, który mieszkał w rakowickim dworze przez kilka dni, ważyły się tu losy Europy, czego dowodem są napisane przez niego w tym miejscu listy. Z tego okresu pochodzi najstarszy wizerunek Rakowic z ryciny Adolfa Lautensacka przedstawiającej oblężenia Krakowa przez wojska arcyksięcia. Po zniszczeniu folwarku podczas potopu szwedzkiego odbudował go krakowski mieszczanin J. Karchutowicz. Dwór po kolejnej odbudowie przypominał raczej chatę bogatego chłopa i był kryty strzechą.

W latach 1738-1744 został on przebudowany przez wielkorządcę S. A. Jaszewskiego, który również wzniósł nowy młyn.

W II poi. XVIII w. wieś liczyła 25 domów i ponad 150 mieszkańców, a sto lat później - ok. 40 domów i 370 mieszkańców. Podczas rozbiorów folwark stał się własnością państwa austriackiego, w XIX w. został wydzierżawiony, a następnie sprzedany prywatnym właścicielom. W 1865 r. na pograniczu Rakowic i Czyżyn, w rejonie skrzyżowania obecnej ul. Mariana Markowskiego i al. Jana Pawła II, został wzniesiony fort reditowy nr 15 „Pszorna", będący pierwszą budowlą betonową na terenie monarchii austro-węgierskiej. W 1874 r. właścicielem folwarku rakowickiego został Antoni Rozmanita, który na jego terenie wybudował fabrykę cykorii.

W 1880 r. w rejonie obecnych ulic Ułanów i Akacjowej postały koszary kawaleryjskie, gdzie stacjonowały szwadrony I Galicyjskiego Pułku Ułanów gen. Rudolfa von Brudermanna, a w okresie dwudziestolecia międzywojennego 8. Pułk Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego, który zapisał chlubną kartę podczas wojny polsko-bolszewickiej, przyczyniając się m. in. do rozbicia armii konnej Siemiona Budionnego w bitwie pod Komarowem. Ułani przebywali w Rakowicach do marca 1939 r.

W 1889 r. krakowski ogrodnik Ludwik Freege zakupił 20 mor-gów ziemi w Rakowicach, na których założył szkółkę drzew owocowych i ozdobnych oraz hodowlę nasion kwiatowych.

W 1892 r. tereny przylegające od północy do rakowickich koszar stały się polem wzlotów balonów obserwacyjnych fortecznego oddziału balonowego przy 2 Regimencie Artylerii Fortecznej hrabiego Von Beschi. Jego zadaniem było obser-wowanie ruchów nieprzyjaciela nacierającego na Kraków i kierowanie ostrzałem artyleryj-skim prowadzonym z Twierdzy Kraków. Lokalizacja obiektów wojskowych we wsi przyczyniła się do rozwoju infrastruktury i usług. Dzięki sprzedaży gruntów na potrzeby wojska mieszkańcy Rakowic wybudowali solidne murowane domy i kamienice w miejsce drewnianych chałup. Dzięki temu rozbudowano obecną ul. Ułanów, umożliwiając bezpo-średnio połączenie Rakowic z traktem sandomierskim, biegnącym wzdłuż obecnych al. Jana Pawła II i ul. Mogilskiej, zapewniającym dojazd do Krakowa.

Wieś w 1899 r. zyskała dostęp do linii kolejowej, tzw. Kocmyrzówki, przebiegającej przez rakowicki przysiółek Wieczysta, która funkcjonowała do 1970 r. Według austriackiego spisu ludności z 1900 r. w 50 budynkach w Rakowicach na obszarze 245 hektarów mieszkało 1014 osób, z czego 990 (97,6 proc.) było katolikami, 23 (2,3 proc.) wyznawcami judaizmu, a 1 (0,1 proc.) gre-kokatolikiem, 525 (51,8 proc.) było polsko-, 467 (46,1 proc.) niemiecko-, 2 (0,2 proc.) ru-sko- (ukraińsko-), a 11 (1,1 proc.) innojęzycznymi. W 1909 r. Honorata Jachimska, córka Antoniego Rozmanity, sprzedała rakowicki majątek Zakonowi Ojców Pijarów, którzyw miej-scu dawnej fabryki cykorii wybudowali w 1911 r. przy obecnej ul. Mirosława Dzielskiego kaplicę według projektu Jana Sasa-Zubrzyckiego, gdzie odprawiali nabożeństwa dla miesz-kańców wsi.

W 1912 r. władze austriackie wykupiły grunty dominikańskie leżące na wschód od koszar i urządziły tam tzw. pole wzlotów, jedno z pierwszych lotnisk w Europie, dla formowanych oddziałów lotniczych.

W 1913 r. pijarzy otwarli w Rakowicach Zakład Naukowo-Wychowawczy dla Chłopców przy obecnej ul. Akacjowej. W czasie I wojny światowej budynek szkoły został zarekwirowany przez wojska austriackie, które urządziły w nim szpital. W 1915 r. ruszyła rozbudowa lotniska rakowickiego. W latach 1916-1917 wzniesiono zespół koszar lotniczych przy obecnej ul. Akacjowej według projektu Karla Theisza przy współudziale Tadeusza Stryjeńskiego i Franciszka Mączyńskiego, w którym wykorzystano przedwojenną koncepcję „Ogrodu dla lotników", bazującej na projektach autorstwa Paula Very.

W 1917 r. lotnisko stało się punktem etapowym pierwszej w Europie regularnej pocztowej linii lotniczej z Wiednia do Kijowa i Odessy. 31 października 1918 r. lotnisko przejęli przedstawiciele Polskiej Komisji Likwidacyjnej, a dowódca stacjonującej w Rakowicach 10. Zapasowej Eskadry Lotniczej kpt. Roman Florer pomógł zabezpieczyć mienie, które w całości zostało wykorzystane przy tworzeniu polskiego lotnictwa. Po odzyskaniu niepodległości pijarzy odzyskali budynek szkoły w Rakowicach, zaś na terenie lotniska utworzono pierwszą polską jednostkę bojową tzw. Eskadryllę Lotniczą, przemianowaną później na 1. Eskadrę.

W 1921 r. sformowano w Rakowicach 2. Pułk Lotniczy. W czasie wojny polsko-bolszewickiej na lotnisku działała 1. Niższa Szkoła Pilotów, której absolwentem był m. in. pisarz Janusz Meissner. W okresie międzywojennym nastąpiła roz-budowa lotniska w stronę Czyżyn, dzięki czemu stało się ono drugim co do wielkości lot-niskiem w Polsce. Działały tu również lotnicze warsztaty remontowe.

W 1920 r. Rakowi-czanie zakupili od hrabiego Antoniego Potockiego parcelę przy ul. Głównej (obecnej ul. Pilotów) pod budowę szkoły powszechnej, którą otwarto w 1924 r. 18 lipca 1923 r. otwarto Cywilną Stację Lotniczą Kraków - krakowski port lotniczy, oferującą loty do Warszawy, a stamtąd do innych miast. Jej pierwsza siedziba mieściła się w wagonach kolejowych w re-jonie ul. Akacjowej. Niecałą dekadę później na potrzeby lotniska wybudowano hangar w Czyżynach przy obecnej ul. Izydora Stella-Sawickiego. W okresie międzywojennym na terenie Rakowic zaczęła rozwijać się zabudowa willowa. Działał tu również Klub Sportowy Rakowiczanka, na którego boisku w rejonie obecnego ronda Młyńskiego podczas II wojny światowej rozgrywane były nielegalne mistrzostwa Krakowa w piłce nożnej.

W 1925 r. przy kaplicy pijarów ustawiono figurę Matki Bożej, którą Niemcy zniszczyli podczas okupacji. Po wojnie została wykonana jej replika. W 1928 r. w rejonie obecnego ronda Młyńskiego, gdzie w przeszłości znajdowało się centrum wsi, personel 2. Pułku Lotniczego podczas prac melioracyjnych wykopał tzw. rycerza z Rakowic - uzbrojonego jeźdźca, który utonął w płynącej przez Rakowice Młynówce na przełomie XIV/XV w.

W 1929 r. linia autobusowa nr 14 Krakowskiej Miejskiej Kolei Elektrycznej skomunikowała wieś z Krakowem. 1 września 1939 r. Luftwaffe zbombardowała lotnisko. W czasie II wojny światowej budynki rakowickich szkół i lotnisko zajeli Niemcy.

W 1941 r. lotnisko było jedną z baz lotniczych biorących udział w inwazji na ZSRR. W tym samym roku wieś została przyłączona do Krakowa jako Dzielnica katastralna XLIII Rakowice. Podczas II wojny światowej Niemcy rozbudowali lotnisko i wybudowali betonowy pas startowy.

W latach 1942-1944 przy lotnisku istniał obóz pracy, będący od 1943 r. filią obozu w Płaszowie. Przebywało w nim 160 więźniów żydowskich, wykonujących pracę na terenie lotniska. W styczniu 1945 r. wycofujący się Niemcy zniszczyli lotnisko i spalili budynek szkoły pijarskiej. Po odbudowie został on w 1951 r. przejęty przez wojsko, a pijarzy odzyskali go dopiero w 1990 r. 8 września 1948 r. ks. kard. Adam Stefan Sapieha erygował w Rakowicach parafię Najświętszego Imienia Maryi, której proboszczem został pijar o. Roman Stawinoga.

W 1953 r. w związku z rozbudową Nowej Huty rozpoczęto likwidację lotniska, która trwała 10 lat.

W latach 1961-1967 w. na terenie pomiędzy obecnymi ulicami Fiołkową, Ułanów, Ugorek i Meissnera zbudowano na wzór szwedzki os. Ugorek zaprojektowane przez zespół pod kierunkiem Andrzeja Radnickiego, które w 2012 r. zakwalifikowano do pilotażowego programu rehabilitacji krakowskich osiedli. Po zamknięciu lotniska w 1964 r. utworzono Muzeum Lotnictwa i Astronautyki (obecnie: Muzeum Lotnictwa Polskiego). Obecnie tradycje i dziedzictwo lotnicze tego miejsca kultywuje ta placówka oraz organizowany przez nie Małopolski Piknik Lotniczy. Lotnisko obecnie ma status lądowiska, z którego operacje lotnicze wykonywane są okazjonalnie. Korzystają z niego głównie śmigłowce policyjne i ratownicze.

W tym samym roku w związku ze wzrostem liczby mieszkańców pijarzy rozpoczęli rozbudowę kościoła. Ostatnim etapem powiększania bryły świątyni w latach 1968-71 była budowa jej podwyższonej części nad ołtarzem. Powstała ona kosztem budynku obecnego seminarium pijarskiego, który częściowo zostałwyburzony. W 1971 r. kościół został poświęcony przez ks. kard. Karola Wojtyłę, a w 1977 r. zyskał on nowy wystrój według projektu Macieja Bejcy.

W 1970 r. przy ul. Seniorów Lotnictwa rozpoczęła działalność Szkoła Podstawowa nr 128 im. płk. pil. Stanisława Skarżyńskiego, która po-wstała w ramach akcji „Tysiąc szkół na tysiąclecie Państwa Polskiego".

W 1977 r. Szkoła Podstawowa nr 64 im. Tadeusza Kościuszki przeniosła się do nowego budynku przy ul. Sadzawki. W 1990 r. swój dom zakonny, pierwszy na ziemiach polskich, utworzyło w Rakowicach Zgromadzenie Sióstr Pijarek.

W 1991 r. po podziale Spółdzielni Mieszkaniowej „Wspólnota" na kilka mniejszych spółdzielni w Rakowicach rozpoczęły działalność Spółdzielnia Mieszkaniowa „Ugorek" i Spółdzielnia Mieszkaniowa „Budynki Rozproszone" (obecnie: Spółdzielnia Mieszkaniowa „Centrum"). W tym samym roku na Ugorku przy ul. Seniorów Lotnictwa rozpoczęło działalność XXIII Liceum Ogólnokształcące im. płk. pil. Stanisława Skarżyńskiego. Po zamknięciu lotniska gospodarzami koszar rakowickich stały się wojska powietrznodesantowe.

Od 1999 r. w koszarach przy ul. Ułanów stacjonuje 6. Batalion Dowodzenia im. gen. broni Józefa Kuropieski, wchodzący w skład 6. Brygady Powietrzno-Desantowej im. gen. Stanisława F. Sosabowskiego. Z zachowanych obiektów wojskowych oprócz koszar przy ul. Ułanów i ruin hangarów 2. Pułku Lotniczego przy ul. płk. Władysława Gnysia warto zwrócić uwagę na zachowany budynek kancelarii lotniska, w którym obecnie mieści się Akacjowy Dwór, i hangar typu Wiener-Neustadt z I wojny światowej na terenie wojskowym, ale widoczny z ul. Ernesta Cieślewskiego.

W 2010 r. otwarto nowy Gmach Główny Muzeum Lotnictwa Polskiego. W 2011 r. przy Szkole Pod-stawowej nr 64 im. Tadeusza Kościuszki przy ul. Sadzawki otwarto kompleks sportowy w ramach programu „Moje Boisko Orlik 2012".

W 2012 r. Ugorek został zakwalifikowany do pilotażowego programu rehabilitacji krakowskich osiedli. W ramach działań związanych z jego rewitalizacją społeczną na osiedlu w 2012 r. zorganizowano warsztaty Future City Game - Gra Miasto Przyszłości, a rok później projekt Active Citizens - Aktywna Społeczność. Od 2013 r. w ramach projektu „Pora na aktywność" Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej na jego terenie funkcjonuje Program Aktywności Lokalnej „Ugorek".

W 2016 r. podczas Światowych Dni Młodzieży na dawnym pasie startowym lotniska stacjonowały śmigłowce wojskowe. Od września 2017 r. do lutego 2018 r. w Domu Zwierzynieckim Muzeum Historycznego Miasta Krakowa (obecnie Muzeum Krakowa) prezentowano wystawę „Zwierzyniec zaprasza: Rakowice" przygotowaną przez Mateusza Niemca przy współpracy ze społecznością rakowicką, organizacjami tam działającymi i Radą Dzielnicy III Prądnik Czerwony.

W 2018 r. został konsekrowany kościół Rakowicki po trwającej od 2015 r. zmianie wystroju świątyni zaprojektowanej przez Małgorzatę Toborowicz.

Wieczysta znajduje się w południowej części Rakowic. W 1923 r. pomiędzy obecnymi ulicami Mogilską, Meissnera oraz Ładną wzniesiono Łuszczarnie i Młyny Krakowskie. Przed II wojną światową zaplanowano tu budowę osiedla robotniczego dla pracowników fabryki Zieleniewskiego na Grzegórzkach. Ostatecznie po wojnie przy ul. Jana Marchewczyka (obecnej Tadeusza Kantora) powstało osiedle sześciu bloków.

W 1936 r. Stanisław Górecki zgromadził dzieci grające w piłkę na okolicznych łąkach w drużynę o nazwie Wie-czyszczanka. W latach 1938-1939 na Wieczystej istniała drużyna piłkarska Ostoja, którą założyli Jan i Tadeusz Wawrowie.

W 1942 r. z inicjatywy Edwarda Ignaszewskiego założony został Klub Sportowy Wieczysta. Jej pierwsze boisko znajdowało się do 1945 r. przy ul. Czyżyńskiej. W tym samym roku Siostry Służebniczki Dębickie z ramienia Caritasu zaczęły prowadzić ochronkę dla dzieci, która od 1947 r. mieściła się przy ul. Ładnej 8.

W 1952 r. wybudowano ul. Mogilską i al. Planu 6-letniego (obecnie: al. Jana Pawła II) łączące Kraków z Nową Hutą, wzdłuż których później wybudowano linię tramwajową. W tym samym roku teren Wieczystej został przyłączony do parafii Najświętszego Imienia Maryi w Rakowicach. Rok później kaplica w ochronce Sióstr Służebniczek Dębickich stała się kaplicą publiczną, a jej patronką została Matka Boża Ostrobramska.

W latach 1958-1959 drużyna KS Wieczysta rozgrywała mecze na swoim drugim boisku przy ul. Wieczystej (obecnie ul. Łąkowa).

W latach 1959-1963 wzniesiono osiedle zaprojektowane przez zespół pod kie-runkiem Władysława Leonowicza, a w styczniu 1964 r. uruchomiono pętlę tramwajową, na którą skierowano linie 1, 3, 4 i 10. W 1961 r. otwarto trzecie boisko KS Wieczysta na terenie obecnego osiedla przy ul. Mieczysława Pszona.

W 1962 r. rozpoczęto budowę Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego Dla Dzieci Niesłyszących im. Jana Siestrzyńskiego przy ul. Spadochroniarzy. W 1966 r. rozpoczęła działalność Szkoła Podstawowa nr 114 im. Juliana Marchlewskiego (obecnie: im. Arkadego Fiedlera) przy ul. Łąkowej, która powstała w ramach akcji „Tysiąc szkół na tysiąclecie Państwa Polskiego".

W 1968 r. oddano kompleks budynków Technikum Kolejowego przy ul. Ułanów, która była wówczas najlepiej wyposażoną i przygotowaną do nowoczesnego kształcenia kadr dla kolei szkołą w Polsce. W latach 70. XX w. nastąpiła dalsza rozbudowa osiedla na gruntach rodziny Pieczonków.

W 1971 r. pijarzy zakupili dom przy ul. Ostatniej 15 i urządzili w nim nową kaplicę. W 1973 r. oddano do użytkowania pawilon handlowy „Hermes". W latach 19751982 wybudowano obecne obiekty sportowe KS Wieczysta przy ul. Lotniczej (obecnie ul. Kazimierza Chałupnika).

W 1983 r. erygowano parafię Matki Bożej Ostrobramskiej, a jej proboszczem został pijar o. Jan Frączek. Budowę kościoła zakończono w 1994 r. i w tym samym roku został on poświęcony przez ks. kard. Franciszka Macharskiego.

W 1989 r. na obiektach Klubu Sportowego Wieczysta odbyły się rozgrywki sportowe I Parafiady, którą zorganizował pijar o. Józef Joniec. W 1996 r. przy kościele na Wieczystej siostry pijarki otworzyły Szkołę Podstawową nr 45 im. Pauli Montal.

W 2008 r. kościół Matki Bożej Ostrobramskiej został poświęcony przez ks. kard. Stanisława Dziwisza.

W 2013 r. utworzono Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy pod nazwą „Centrum Autyzmu i Całościowych Zaburzeń Rozwojowych" przy ul. Spadochroniarzy. W 2021 r. przy Zespole Szkół nr 1 przy ul. Ułanów otwarty został nowy kompleks sportowo-rekreacyjny.

Olsza to dawna wieś położona w dolinie Białuchy (Prądnika) w odległości ok. 3 km na północny wschód od centrum Krakowa. Jej nazwa pochodzi od łęgowych lasów po-rastających w przeszłości te tereny. Pierwsza wzmianka na temat Olszy pochodzi z XVII w. Pierwotnie była ona częścią Prądnika Czerwonego. Później stanowiła osobny folwark w rejonie obecnych ulic Ptasiej, Kanonierów, Andrzeja Sokołowskiego i Pięknej, będący własnością krakowskich mieszczan - Mikołaja, Piotra Weingarta, Jana Borka, Jerzego Morsztyna, rodziny Turzonów i Kantellich, Piotra Futejowicza i Andrzeja Żydowskiego, a następnie bielańskich kamedułów.

W 1767 r. folwark zakupił Józef Bartsch, który wy-budował tam dwór. W II poi. XIX w. majątek przeszedł w ręce Julii Zakaszewskiej z Ró-życkich, a później - rodziny Potockich. Pod koniec XVIII w. Olsza liczyła 10 domów i ok. 90 mieszkańców, a sto lat później - 18 domów i 185 mieszkańców. Większość obecnej jej zabudowy powstała na działkach wytyczonych po II wojnie światowej z majątku Potockich. W granicach Dzielnicy III Prądnik Czerwony znajduje się część Olszy położona na północ od towarowej stacji technicznej i przystanku osobowego Kraków-Olsza na linii kolejowej nr 100, stanowiącej tzw. małą obwodnicę kolei obwodowej w Krakowie, oddanej do użytku w 1942 r. Teren ten został włączony w granice Krakowa w 1941 r. jako dzielnica katastralna XLII Olsza.

W latach 60. XX w. na pograniczu dawnych wsi Olsza, Prądnik Czerwony i Rakowice powstało osiedle mieszkaniowe Olsza II, które w założeniu było projektowane dla dużej liczby mieszkańców. Zajmuje ono powierzchnię 40 ha z przeważającą zabudową bloków czteropiętrowych uzupełnioną kilkoma dziesięciopiętrowymi wieżowcami. Charakterystycznymi elementami architektonicznymi osiedla są pawilon handlowy „Meteor", dwie szkoły „tysiąclatki" przy ul. Macieja Miechowity i Stanisława ze Skalbmierza oraz znaczna ilość terenów zielonych pomiędzy blokami.

W 1993 r. przeniesiono tu parafię polskokatolicką Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, a na jej potrzeby zaadaptowano budynek po byłej kotłowni przy ul. Macieja Miechowity.

W 2001 r. przy ul. Żułowskiej otwarto siedzibę Związku Centralnego Dzieła Kolpinga w Polsce. W 2012 r. Olsza II została zakwalifikowana do pilotażowego programu rehabilitacji krakowskich osiedli. W ramach działań związanych z jej rewitalizacją społeczną w 2013 r. zorganizowano warsztaty Future City Game - Gra Miasto Przyszłości i projekt Active Citizens - Aktywna Społeczność.

W 2015 r. zlikwidowano Zespół Szkół Ekonomicznych nr 3 im. Eugeniusza Kwiatkowskiego przy ul. Macieja Miechowity, a rok później do budynku przeniesiono z centrum Krakowa Zespół Szkół Przemysłu Spożywczego, któremu potem nadano imię św. Maksymiliana Marii Kolbego.

W 2016 r. w budynku dawnej Szkoły Podstawowej nr 96 przy ul. Stanisława ze Skalbmierza z inicjatywy Rady Dzielnicy III Prądnik Czerwony otwarto Integracyjny Klub Kultury Olsza, filię ówczesnego Śródmiej-skiego Ośrodka Kultury (obecnie: Krakowskiego Forum Kultury), stanowiący odpowiedź na potrzeby lokalnych mieszkańców, pragnących uczestniczyć w życiu społeczno-kulturalnym i go aktywnie współtworzyć. Od 2016 r. przy ul. Brogi w ramach projektu „Pora na aktywność" Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej funkcjonuje Program Aktywności Lokalnej „Na Olszy".

W 2017 r. w budynku Zespołu Szkół Przemysłu Spożywczego im. św. Maksymiliana Marii Kolbego przy ul. Macieja Miechowity otwarto Centrum Aktywności Seniorów „Miechowity" prowadzone przez Fundację im. Heleny i Tadeusza Augustynów w ramach Gminnego Programu Aktywności Społecznej i Integracji Osób Starszych PA-SIOS.

W 2018 r. w związku z pracami modernizacyjnymi krakowskiego węzła kolejowego na terenie stacji kolejowej Kraków-Olsza uruchomiono przystanek osobowy do obsługi pociągów regionalnych. W 2019 r. otwarto przebudowane zewnętrzne obiekty sportowe przy budynku dawnej Szkoły Podstawowej nr 96 przy ul. Stanisława ze Skalbmierza.

Prądnik Czerwony to dawna wieś położona nad Białuchą (Prądnikiem) i Sudołem Do-minikańskim przy historycznej drodze królewskiej w rejonie obecnej al. 29 Listopada w od-ległości 3,5 km na północ od centrum Krakowa.

Pierwsza wzmianka o nim pojawia się w 1105 r. w dokumencie legata papieskiego Idziego, jako własność benedyktynów tyniekich. W źródłach historycznych określany jest on również jako Prądnik Tyniecki lub Prądnik Wielki. Jan Długosz, z racji przynależności Prądnika Czerwonego aż do lat 20. XX w. do parafii św. Mikołaja, nazywał go „przedmieściem za bramą św. Mikołaja".

W 1275 r. książę Bolesław Wstydliwy potwierdził własność benedyktyńską tego terenu. Na przełomie XIII i XIV w. wytyczono ulicowe centrum zabudowy wsi wzdłuż drogi do Mistrzejowic (obecna ul. Dobrego Pasterza) oraz obustronny łanowy rozłóg pól.

W 1327 r. powstało sołectwo prądnickie, a jego sołtysem został Jan Stepko.

W 1380 r. biskup krakowski zatwierdził darowiznę części gruntów dla kościoła Mariackiego.

W 1479 r. część gruntów nabył Jan Długosz, planując osadzić tam kartuzów. Od XV w. na terenie Prądnika Czerwonego zaczęły postawać folwarki krakowskich zakonów. Przynależność danego majątku określano przymiotnikiem dodawanym do nazwy Prądnik - Benedyktyński, Dominikański, Francisz-kański, Jezuicki i Karmelitański, zwany też Bosackim. Na terenie tym znajdowały się rów-nież posiadłości kościoła św. Mikołaja i szpitala św. Łazarza.

W 1491 r. powstał tutaj pierwszy młyn papierniczy na ziemiach polskich.

W 1587 r. Prądnik został częściowo zniszczony w wyniku bitwy pomiędzy wojskami arcyksięcia Maksymiliana Habsburga i Jana Zamoyskiego w trakcie walk o sukcesję po zmarłym królu Stefanie Batorym. Prawdopo-dobnie wówczas powstała ostateczna nazwa wsi Prądnik Czerwony, nawiązująca do krwi rozlanej podczas zmagań.Teren ten ponownie ucierpiałpodczas potopu szwedzkiego w 1655 r. Od XVI w. swoje posiadłości i dwory budowali tu krakowscy mieszczanie, m. in. zasłużone dla Krakowa i Polski rodziny Montelupich oraz Cellarich. W renesansowym dworze tych ostatnich gościli m. in. królowie polscy z dynastii Wazów - Władysław IV i Jan II Kazimierz, malarz Jacek Malczewski oraz biskup Jan Paweł Woronicz.

W 1642 r. na terenie folwarku dominikańskiego powstała, istniejąca do dnia dzisiejszego, barokowa kaplica św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty, którą wybudowano w miejscu poprzedniej świątyni z 1587 r. spalonej w pożarze w I pał XVII w. W sierpniu 1683 r. na Prądniku Czerwonym gościł krótko król Jan III Sobieski przed wymarszem wojsk polskich na odsiecz Wiedniowi.

Brama folwarku dominikańskiego przy ul. Dobrego Pasterza na Prądniku Czerwonym. Fot. Paweł Wójcik

Pamiątką tego wydarzenia jest kapliczka Sobierajów stojąca przy ul. Dobrego Pasterza naprzeciw budynku dawnego urzędu gminy. W XIX w. drewniany budynek młyna Dominikańskiego został zastąpiony obiektem murowanym.

W 1819 r. Dozór Szkolny Wolnego Miasta Krakowa utworzył na Prądniku Czerwonym szkołę trywialną, która mieściła się w chłopskiej chacie. W późniejszym okresie na jej potrzeby wzniesiono drewniany budynek przy obecnej al. 29 Listopada. W II poi. XVIII w. wieś liczyła 80 domów i ponad 450 mieszkańców, a w 1890 r. 166 domów i 2750 mieszkańców.

W latach 1895-1897 na terenie pomiędzy obecną ul. Powstańców a linią kolejową Kraków-Tunel został zbudowany fort pancerny 47 % „Sudół", którego zadaniem była blokada doliny Sudołu Dominikańskiego. W 1901 r. siedziba prądnickiej szkoły została przeniesiona do budynku przy obecnej al. 29 Listopada 100 w rejonie skrzyżowania z ul. Nad Strugą.

W 1906 r. przy ul. Krowiej (obecnej Naczelnej) postała opiekuńcza placówka Towarzystwa Opieki nad Opuszczonymi Dziećmi, która w okresie PRL-u została przekształcona w Dom Dziecka nr 7. W 1921 r. doszło do połączenia lokalnych drużyn piłkarskich Zadworzanki i Wezuwiusza w jeden zespół sportowy. Po przyłączeniu się do niego zawodników Rewii w 1924 r. przyjął on nazwę Robotniczy Klub Sportowy Prądniczanka.

W 1922 r. mieszkańcy Prądnika Czerwonego rozpoczęli starania o budowę kościoła. Rok później u zbiegu obecnej ul. Dobrego Pasterza i al. 29 Listopada została oddana do użytku drewniana świątynia pod wezwaniem Pana Jezusa Dobrego Pasterza, zaprojektowana przez prof. Artura Romanowskiego, a w kolejnym roku erygowano parafię, której proboszczem został ks. Józef Mazurek. 17 stycznia 1927 r. Krakowska Spółka Tramwajowa uruchomiła pierwszą regularną linię autobusową nr 1, kursującą na trasie Barbakan-Prądnik Czerwony. W 1928 r. Zgromadze-nie Sióstr Albertynek objęło w posiadanie teren dworu Pocieszka przy obecnej ul. Jana Pawła Woronicza i utworzyło tam swój dom generalny. W latach 30. XX w. przy obecnej ul. Nad Strugą rozpoczęła działalność Huta Szkła „Prądniczanka".

W 1931 r. przy drodze do Batowic (u zbiegu obecnych ul. Reduta i Powstańców) na gruntach odkupionych od dominikanów został założony cmentarz parafialny z kaplicą św. Józefa, która spłonęła w 1980 r. W 1933 r. na potrzeby szkoły powszechnej przekazano budynek przy obecnej al. 29 Listopada 102 w rejonie skrzyżowania z ul. Dobrego Pasterza.

W 1934 r. przez teren wsi przeprowadzono linię kolejową Kraków-Tunel. W 1941 r. Prądnik Czerwony został włączony do Krakowa jako dzielnica katastralna XLI. W 1945 r. przy ul. Św. Andrzeja Boboli powstał stadion Prądniczanki, który rozbudowano na pocz. lat 70. XX w.

W 1950 r. tereny folwarku dominikańskiego zostały odebrane zakonowi i upaństwowione. W 1955 r. szkoła podstawowa na Prądniku zyskała nr 60, a jej patronem został Franciszek Zubrzycki. Od 1991 r. nosiła ona imię I Kompanii Kadrowej, a od 2019 r. patronuje jej Stanisław Wyspiański. W 1966 r. obok nekropolii parafialnej utworzono cmentarz Batowicki, który jest obecnie największą krakowską nekropolią zajmującą powierzchnię 41,75 ha.

W latach 1971-1978 rozebrano stary, drewniany kościół parafialny, którego konstrukcja ucierpiała w 1945 r. i groziła zawaleniem, a w jego miejscu wzniesiono murowaną świątynię zapro-jektowaną przez Wojciecha Pietrzyka jako pomnik krakowian pomordowanych w niemiec-kich więzieniach i obozach koncentracyjnych z ołtarzem głównym autorstwa prof. Jana Budziło. W maju 1972 r. nastąpiło poświęcenie i wmurowanie kamienia węgielnego pod jego budowę, a we wrześniu 1974 r. jego poświęcenie przez ks. kard. Karola Wojtyłę. W la-tach 70. XX w. na terenie Prądnika Czerwonego rozpoczęto budowę dużego osiedla mieszkaniowego. W okresie tym wysuszono i zasypano stawy pomiędzy ulicami Lublańską oraz Dobrego Pasterza na terenie folwarku dominikańskiego i utworzono tam park o po-wierzchni 2,06 ha oraz pracownicze ogródki działkowe. W 1978 r. Szkołę Podstawową nr 60 przeniesiono do nowego budynku przy ul. Anastazego Kowalczyka (obecnie Kazimierza Odnowiciela). W tym samym roku przy bramie głównej cmentarza Batowickiego od strony ul. Reduta wybudowano budynek administracyjny z kaplicą. W 1976 r. przy kaplicy św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty uruchomiono ośrodek duszpasterski, a w 1982 r. erygowano drugą prądnicką parafię św. Jana Chrzciciela, której proboszczem został ks. Grzegorz Cekiera.

W latach 1984-1989 w sąsiedztwie kaplicy został zbudowany kościół zaprojektowany przez Wojciecha Obtułowicza z kompozycją rzeźbiarską „Chrzest w Jor-danie" w ołtarzu głównym z 1994 r. autorstwa prof. Wincentego Kućmy. Świątynia została poświęcona w 1989 r. przez kard. Franciszka Macharskiego. W latach 1982-1985 na terenie Zgromadzenia Sióstr Albertynek przy ul. Jana Pawła Woronicza powstał kościół „Ecce Homo" według projektu Marzeny Popławskiej i Wojciecha Kosińskiego, w którym znajdują się relikwie św. Brata Alberta - Adama Chmielowskiego i bł. Bernardyny Marii Jabłońskiej. W ołtarzu głównym świątyni znajduje się nieukończony obraz „Ecce Homo" Adama Chmielowskiego. W 1997 r. ks. kard. Franciszek Macharski podniósł go do rangi sanktuarium, a w 2000 r. konsekrował kościoły Pana Jezusa Dobrego Pasterza i św. Jana Chrzciciela. W 1983 r. do nowego budynku przy ul. Strzelców przeniesiono z centrum Krakowa, istniejącą od ponad 220 lat, Szkołę Podstawową nr 2 im. Leona Kruczkowskiego, która w 1991 r. powróciła do pierwotnego imienia św. Wojciecha.

W 1989 r. w dawnej siedzibie Szkoły Podstawowej nr 60 przy al. 29 Listopada uruchomiono Młodzieżowy Dom Kultury. Po utworzeniu Dzielnicy III Prądnik Czerwony w 1991 r. siedzibą jej Rady stał się budynek dawnego urzędu gminy Prądnik Czerwony przy ul. Dobrego Pasterza, w którym prowadziły działalność również filia Śródmiejskiej Biblioteki Publicznej (obecnie: Biblioteka Kraków) i Klub Muzyki Współczesnej Malwa - filia Śródmiejskiego Ośrodka Kultury (obecnie: Klub Malwa - filia Krakowskiego Forum Kultury). W tym samy roku po podziale Spółdzielni Mieszkaniowej „Wspólnota" na kilka mniejszych spółdzielni na Prądniku Czerwonym powstała Spółdzielnia Mieszkaniowa „Prądnik Czerwony".

W latach 1996-1998 na rozbudowanym cmentarzu Batowickim w jego wschodniej części przy ul. Powstańców powstał obiekt ceremonialno-administracyjny „Brama do Miasta Zmarłych" według projektu Romualda Loeglera z kaplicą Chrystusa Odkupiciela, który w 1999 r. został uznany za najlepszą realizację architektoniczną, a w 2006 r. został wybrany jedną z dwudziestu najciekawszych realizacji architektonicznych w Polsce po 1989 r. w konkursie „Polska. Ikony architektury".

W 2011 r. z powodu złego stanu technicznego wyburzono na nim stary budynek administracyjny z kaplicą przy bramie głównej od strony ul. Reduta, a dwa lata później oddano w tym miejscu nowy obiekt ceremonialny z kaplicą ekumeniczną. W latach 2009-2011 zmodernizowano park Zaczarowanej Dorożki, a w 2014 r. uruchomiono w nim fontannę „Zaczarowana Kaskada".

W 2010 r. wybuch gazu zniszczył Żłobek Samorządowy nr 30 przy ul. Jakuba Majora. Budynek został odbudowany rok później.

Budynek urzędu gminy Prądnik Czerwonym przy ul. Dobrego Pasterza. Fot. Paweł Wójcik

W 2010, 2013 i 2021 r. doszło do zalania Prądnika przez potok Sudół Dominikański po intensywnych opadach deszczu. W latach 2010-2013 przy ul. Dobrego Pasterza w ramach projektu „Pora na aktywność" Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działał Program Aktywności Lokalnej „Prądnik Czerwony". W 2013 r. przy ul. Jakuba Majora została oddana do użytku hala sportowa Klubu Sportowego Prądniczanka, której budowa trwała blisko 30 lat, a do budynku szkolnego przy ul. Kazimierza Odnowiciela przeniesiono z centrum Krakowa XXXI Liceum Ogólnokształcące im. Romana Ingardena. W tym samym roku do budynku po zlikwidowanym Domu Dziecka nr 7 przy ul. Naczelnej przeniesiono siedzibę Rady Dzielnicy III Prądnik Czerwony i Interwencyjnej Placówki Opiekuńczo-Wychowawczej dla Chłopców. W 2015 r. stadion Prądniczanki stał się Stadionem Miejskim im. Wła-dysława Kawuli. W latach 2016-2019 obiekt został zmodernizowany - wyremontowano budynek klubowy, boisko pokryto sztuczną murawą, zadaszono trybuny i zamontowano oświetlenie, dzięki czemu spełnia wymogi licencyjne III ligi. 8 i 9 czerwca 2019 r. nastąpiła jego uroczysta inauguracja, w ramach której rozegrano na nim towarzyskie mecze repre-zentacji Polski i Irlandii w amp futbolu. We wrześniu 2021 r. stadion stał się jedną z aren, na których w Krakowie rozegrano mistrzostwa Europy w tej dyscyplinie. W latach 2015-2016 została opracowana koncepcja parku Reduta, który powstał w latach 2018-2019 na powierzchni 7,8 ha pomiędzy potokiem Sudół Dominikański i ul. Reduta. W 2019 r. zmarł pierwszy proboszcz parafii św. Jana Chrzciciela ks. prałat Grzegorz Cekiera i został pocho-wany w krypcie obok świątyni. W latach 2020-2021 przy ul. Naczelnej powstał park Ogród nad Sudołem. W 2020 r. ukazał się specjalny numer „Biuletynu Dzielnicy III" - pierwszy w historii „Spacerownik po Cmentarzu Batowickim". W 2021 r. w trakcie remontu al. 29 Listopada został wyburzony budynek stojący dotąd na rogu ul. Dobrego Pasterza i al. 29 Listopada zwany „Sukiennicami Prądnickimi".